Podejźrzon pojedynczy Botrychium simplex E. HITCHC. Amer. J. Sci. Arts 6: 103. 1823

Podejźrzon pojedynczy Botrychium simplex E. Hitchc. Amer. J. Sci. Arts 6: 103. 1823

Geofit.  Z krótkiego kłącza wyrastają co roku 1 liść, (2,0)7,5 – 10,5(-12)cm wysokie, ogonkowe, nagie, u nasady z błoniastymi, jasnobrązowymi lub zielonymi pochwami ubiegłorocznych liści. Liść rozgałęzia się dychotomicznie na część sporofilową i trofofilową znacznie poniżej połowy swojej długości – przeważnie tuż przy ziemi, co jest wyjątkiem w całym podrodzaju Botrychium. Trofofilowa część liścia zwykle mięsista, jasnozielona lub żółtozielona, na ogonku 5-20mm, okrągławo-jajowata, całobrzega lub pierzasto wcinana, czasem dolna para odcinków znacznie powiększona i również pierzasto wcinana (wówczas liść podwójnie pierzasty). Odcinki pierwszego rzędu w liczbie do siedmiu par (zwykle 3 – 4), zbliżone do siebie lub oddalone, niekiedy odległość między pierwszą a drugą parą odcinków większa niż między drugą a trzecią. Odcinki rombowate do wachlarzowatych, asymetryczne, dolny brzeg odcinków mniej więcej prostopadły do osi blaszki, górne brzegi odchodzące pod ostrym kątem w górę; odcinki zwykle całobrzegie lub delikatnie karbowane,  zaokrąglone na szczycie; nerwacja wachlarzowata, nerw środkowy na odcinkach ostatniego rzędu niewidoczny. Część sporofilowa znacznie dłuższa od trofofilowej, do 8cm długości, z częścią z zarodniami pojedynczo lub podwójnie pierzastą, długości do 5cm. Zarodnie zielono-żółte lub żółte, dojrzewające brązowiejące. Zarodnikuje V-VI. 2n=90

Zmienność: gatunek bardzo zmienny, podzielony na kilka odmian, z których w Polsce stwierdzano tylko var. simplex. Dawniej wyróżniano wiele form w oparciu o różnice fenotypowe, nie mające znaczenia taksonomicznego. Zmienność ta dotyczy rozmiarów roślin i stopnia podzielenia liści – od niepodzielonych, określanych jako forma simplicissima Lasch. po podwójnie a nawet potrójnie pierzasto podzielone, określana jako forma composita Lasch. Obecnie wyróżnia się odmianę – var. compositum (Lasch) Milde, która cechuje się środkowymi odcinkami części trofofilowej połączonymi z osią blaszki wąską nasadą. Okazy zbliżone do tej formy zostały zebrane w Zielonej Górze – Ochli w 1889 przez Schrödera. Okazy przejściowe do były opisywane jako forma subcomposita Lasch. Zielonogórski okaz zebrany przez Schrödera, odpowiadający tej formie, znajduje się na rycinie (podpisany literą d.). Formę z blaszką części sporofilowej pojedynczo-pierzastą opisywano jako forma incisa Milde.

Siedlisko: w Polsce były to zwykle zbocza z kwaśnym podłożu, zwłaszcza nad jeziorami, gdzie wchodził w skład muraw bliźniczkowych i wrzosowisk; również na pastwiskach, piaskowniach i przydrożach.

Występowanie: gatunek o rozmieszczeniu cyrkumpolarnym – występuje przede wszystkim w Ameryce Północnej i w Europie, gdzie w większości krajów jest silnie zagrożony. Wymarły w Polsce i Czechach.

Zagrożenia i ochrona: Zagrożony w europejskiej części zasięgu, chroniony Konwencją Berneńską, w Polsce uznany za wymarły w ostatnim wydaniu Polskiej czerwonej księgi roślin (kategoria EX) i  czerwonej listy (kat. RE). Objęty ochroną ścisłą z najwyższym reżimem ochronnym (nie obowiązują wyłączenia spod ochrony uzasadnione względami gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej), wymaga ochrony czynnej. Łącznie odnotowany w Polsce na 36 stanowiskach i dwóch wątpliwych. Nie obserwowany na żadnym z nich od 1983 (najdłużej obserwowany był na Pojezierzu Drawskim  i na Równinie Chyrzykowskiej).

Podejźrzon pojedynczy Botrychium simplex – zróżnicowanie form spotykanych w Polsce. Przedstawione formy nie mają znaczenia taksonomicznego i przeważnie nie są wyróżniane. Forma composita przedstawiona tutaj nie odpowiada w pełni odmianie compositum (Lasch) Milde, która nie była obserwowana na terenie Polski; a - forma simplicissima Lasch,  b – c – forma incisa Milde, d – forma subcomposita Lasch (na podstawie okazu zebranego w Zielonej Górze – Ochli 28.05.1889 przez Schrödera), e - composita Lasch. 

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum (LINNAEUS) SWARTZ J. Bot. (Schrader) 1800(2): 111. 1801.

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum (Linnaeus) Swartz J. Bot. (Schrader) 1800(2): 111. 1801.

Podgatunek:  Botrychium virginianum subsp. europaeum (Ĺngstr.) Javorka Magyar Fl.: 18, 1924

Bazonim: Osmunda virginiana Linnaeus Sp. Pl. 2: 1064. 1753

Geofit.  Z krótkiego kłącza wyrastają co roku 1 (rzadko 2) liście, (2)10 – 35(45)cm wysokie, długoogonkowe, na ogonku z rzadkimi włoskami, u nasady z 1 – 2 brązowymi pochwami ubiegłorocznych liści. Liść rozgałęzia się dychotomicznie na część sporofilową i trofofilową w około połowie swojej wysokości lub wyżej. Trofofilowa część liścia siedząca, odstaje poziomo, jest potrójnie lub poczwórnie pierzasta, trójkątna w zarysie, szersza niż długa 6-20(25)cm długości i 10-27(33)cm szerokości, skórzasta, żywo zielona do ciemnozielonej.  Odcinki pierwszego rzędu podzielone po wierzchołek; odcinki drugiego rządu w liczbie kilkunastu par (zwykle 12-14), odcinki trzeciego rzędu lancetowate, głęboko wcinane do podzielonych, ich łatki równowąskie, zaostrzone. Nerw środkowy odcinków ostatniego rzędu widoczny. Część sporofilowa 0,5-1,5(2,5) razy dłuższa niż trofofilowa, długoogonkowa, dwu- lub trzykrotnie pierzasto podzielona. Zarodnie w dwóch rzędach na spodniej stronie odcinków, pojedyncze, początkowo  zielone, później jasnożółte lub zielono żółte, dojrzałe brązowe. Często część sporofilowa nie jest wykształcona. Zarodnikuje VI-VIII. 2n=184

Zmienność: w całym swoim zasięgu zróżnicowany na dwa podgatunki, a podgatunek nominatywny podzielony jest na dalsze odmiany; w Europie występuje jedynie subsp. europaeum, u którego zmienność wyraża się przede wszystkim w wielkości roślin (od bardzo małych – kilkucentymetrowych, po okazałe, bliskie 0,5m). U części okazów zdarzają się rozdwojone części sporofilowe. Są to odstępstwa bez znaczenia taksonomicznego.

Siedlisko: naturalne lasy liściaste i mieszane (głównie grądy) z udziałem świerka. Związany z miejscami o zaburzonej strukturze – pojawia się przy wiatrowałach, czasami na pożarzyskach i zrębach i przy leśnych drogach.

Występowanie: gatunek o rozmieszczeniu cyrkumpolarnym – występuje przede wszystkim w Ameryce Północnej, gdzie jest najszerzej rozpowszechnionym przedstawicielem rodzaju. Ponadto borealna strefa Euroazji, Andy, Himalaje, Japonia.

Zagrożenia i ochrona: w skali globalnej gatunek najmniejszej troski. W wielu miejscach Europy rzadki i ginący, na co mają wpływ kwestie związane z położeniem na krańcach zasięgu. Wydaje się mocno związany z naturalnymi zbiorowiskami leśnymi, mimo, że w ich obrębie wybiera często miejsca zaburzone. W Polsce był łącznie odnotowany na 6 stanowiskach. Ostatnie znane stanowisko zanikło na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku i w końcu gatunek został uznany za wymarły w Polsce. W 2010 Paweł Pawlikowski odkrył nowe stanowisko tego gatunku w Puszczy Augustowskiej, a w 2012 jeszcze drugą subpopulację – jest to aktualnie jedyne znane miejsce występowania podejźrzona wirginijskiego w Polsce.

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11. Zbliżenie na część zarodnionośną z dojrzewającymi zarodniami.

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2019-07-21. Tak wyglądała większość okazów, jakie widzieliśmy w pierwszym roku. Był jeszcze jeden mniejszy od tego (miał około 1 cm wysokości a paradoksalnie wypatrzyliśmy go jako pierwszego); żaden nie miał części zarodnionośnej.

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11. 

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11. Ogólny widok stanowiska.

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11. Część zarodnionośna.

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11. Okaz z rozdwojoną częścią zarodnionośną.

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2019-07-21

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11

Podejźrzon wirginijski Botrychium virginianum Równina Augustowska AtPol GB31 2020-07-11

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum (S. G. GMELIN) RUPRECHT Beitr. Pflanzenk. Russ. Reiches 11: 40, 1859.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum (S. G. GMELIN) RUPRECHT Beitr. Pflanzenk. Russ. Reiches 11: 40 (1859) 

Bazonim: Osmunda multifida S.G. GMELIN Novi Comment. Acad. Sci. Imp. Petrop. 12: 517. 1768

Geofit. Z krótkiego kłącza wyrastają co roku 1 – 2(3) liście, (2)6 – 20(35)cm wysokie, długoogonkowe, za młodu białawo owłosione (później łysiejąca, jednak zwykle owłosienie jest częściowo zachowane u dojrzałych liści), u nasady z 1 – 2 brązowymi lub brązowo zielonymi pochwami ubiegłorocznych liści, obejmującymi prawie całą nierozgałęzioną część ogonka. Ogonek przy nasadzie często czerwono nabiegły. Dychotomiczne rozgałęzienie liścia znajduje się nisko przy ziemi, w dolnej 1/4 – 1/3 długości całego liścia. Trofofilowa część podwójnie – potrójnie pierzasta, w zarysie trójkątna, zwykle szersza niż długa (1,2-)3,5 – 8(10)cm dł., (2,0-)4,0 – 8,0(-12,0)cm szeroka, skórzasta, żółtozielona, do oliwkowozielonej i nieco sinozielonej. Odcinki ostatniego rzędu okrągławe do jajowatych, całobrzegie lub o brzegu karbowanym lub ząbkowanym, z dobrze widocznym nerwem środkowym. Część sporofilowa 2 – 4 razy dłuższa od trofofilowej, rzadko równie długa lub krótsza, długoogonkowa 2 – 3-krotnie pierzasto podzielona, (1,8-)2,5 – 15(25)cm długości. Zarodnie w dwóch rzędach na spodzie odcinków, pojedyncze, żółtozielone do żółtobrązowych, dojrzałe czerwonobrązowe. Zarodniki żółte. Zarodnikuje V-VIII, jednak jest widoczny znacznie dłużej – część sporofilowa zamiera dopiero w październiku i listopadzie a część trofofilowa utrzymuje się do zimy. 2n=90

Zmienność: w całym swoim zasięgu wykazuje dużą zmienność. U nas dotyczy ona głównie wielkości roślin i stopnia podzielenia odcinków ostatniego rzędu w części trofofilowej. U niektórych okazów zdarzają się rozdwojone części sporofilowe lub trofofilowe, a bardzo rzadko bywają one podzielone na 3 lub 4 części. Te odstępstwa nie mają jednak znaczenia taksonomicznego. 

Siedlisko: występuje w ubogich zbiorowiskach trawiastych na podłożu przeważnie kwaśnym – murawach bliźniczkowych, wrzosowiskach łąkach trzęślicowych, czasem w świetlistych lasach i na przydrożach dróg leśnych. Występowanie: gatunek o rozmieszczeniu cyrkumpolarnym – Europa północna, wschodnia i środkowa oraz Alpy. Południowa Syberia, Chiny (Junnan), Himalaje. Ameryka Północna. 

Zagrożenia i ochrona: W skali globalnej gatunek najmniejszej troski, jednak w większej części zasięgu odnotowuje się spadek liczby stanowisk. W krajach Europy Środkowej zwykle z wysokimi kategoriami zagrożenia. Objęty Konwencją Berneńską. W Polsce gatunek krytycznie zagrożony (kategoria CR na czerwonej liście i w Polskiej czerwonej księdze roślin), objęty ochroną ścisłą, wymagający ochrony czynnej. Zmniejszający liczbę stanowisk, głównie wskutek zaniku wypasu owiec na murawach a także wskutek zmian sukcesyjnych prowadzących do zarastania innych niż murawy typów siedlisk, na których występuje. Na Podlasiu stan jego populacji jest stosunkowo najlepszy i prawdopodobne jest znalezienie nowych stanowisk, zwłaszcza na wyniesieniach mineralnych (grądzikach) w dolinach Narwi i Biebrzy. Nienajgorszym stopniem zachowania gatunku cechują się też Bieszczady. Największe stanowiska liczą kilkaset osobników, ale na większości z nich jest zaledwie kilka osobników. Najgorsza sytuacja występuje w zachodniej Polsce, (Dolny Śląsk, Ziemia Lubuska) gdzie od wielu lat nie potwierdzono żadnego z podawanych dawniej stanowisk. Z ponad 200 stanowisk podanych łącznie z terenu Polski, obecnie za istniejące można uznać około dwudziestu.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05. Część sporofilowa liścia.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05. Widoczne czerwono nabiegłe, owłosione ogonki liściowe.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05. Część sporofilowa u osobnika, u którego część trofofilowa zamarła.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05. Potrójnie pierzasta część trofofilowa liścia. Na odcinkach ostatnich rzędów widoczne są nerwy środkowe.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05. Osobnik o bardzo małych rozmiarach, nie wykształcający części sporofilowej.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05. Pokaźne skupienie osobników na stanowisku liczącym kilkaset roślin.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum Kotlina Biebrzańska AtPol FC06. 2019-08-05.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum – nowo odkryte stanowisko - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 20-07-17. Na tym stanowisku obecny był tylko jeden osobnik.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum – nowo odkryte stanowisko - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 20-07-17. Zbliżenie na część sporofilową.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum – drugie z nowo odkrytych stanowisk - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 20-07-25. Na tym stanowisku obecnych było kilka osobników, jednak żaden z nich nie wykształcił części sporofilowej. Wykształcanie samej tylko części trofofilowej jest cechą odróżniającą podrodzaj Sceptridium od podrodzaju Botrychium (do którego należą podejźrzony księżycowy i marunowy), gdzie zawsze liść podzielony jest na część trofofilową i sporofilową.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum – trzecie z nowo odkrytych stanowisk - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 20-07-25. Na tym stanowisku obecny był tylko jeden osobnik.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum – widok na siedlisko gatunku na drugim z nowo odkrytych stanowisk - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 20-07-25.

Podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum – widok na siedlisko gatunku na trzecim z nowo odkrytych stanowisk - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 20-07-25. Tu widać już daleko posunięte zmiany sukcesyjne - na stanowisku obecny był jeden okaz, tuż przy gęstych zaroślach wierzby rokity Salix rosmarinifolia, którymi przypuszczalnie zarosła część stanowiska.

To zdjęcie daje namiastkę poszukiwań podejźrzona rutolistnego. Przedstawia ono siedlisko gatunku na trzecim ze znalezionych przeze mnie stanowisk - ciekawe, czy ktoś z Was zdoła wypatrzyć go na tym zdjęciu.

Podejźrzon marunowy Botrychium matricariifolium (RETZ.) A. BRAUN ex W. D. J. KOCH Syn. Fl. Germ. Helv., ed. 2, 3: 972 (1845)

Podejźrzon marunowy Botrychium matricariifolium (Retz.) A. Braun ex W. D. J. Koch Syn. Fl. Germ. Helv., ed. 2, 3: 972 (1845)

Bazonim: Botrychium rutaceum Willd. Sp. Pl., ed. 4, 5: 62, 1810.

Geofit. Z krótkiego kłącza wyrasta co roku 1 liść (rzadko 2). Liść gruby, zupełnie nagi, o długim, grubym ogonku (znacznie dłuższym niż trofofilowa część blaszki), dołem często czerwono nabiegłym, z 1 – 2 jasnobrązowymi lub brązowymi pochwami. Trofofilowa (asymilacyjna) część blaszki oddziela się od części sporofilowej w górnej ½ - ¼ długości całego liścia. Trofofilowa część blaszki (2-)4-6cm dł., (0,8-)2,0-4,0cm szer., szarozielona, krótkoogonkowa, w obrysie jajowata, pojedynczo lub podwójnie pierzasta, o odcinkach jajowatych, o wierzchołku tępym lub uciętym. Odcinki w 2-5(-6) parach, regularnie karbowane, wcinane lub wrębne, ze słabo widocznym środkowym nerwem (na odcinkach 1 rzędu, ale również z dającym się wyróżnić nerwem środkowym na odcinkach drugiego rzędu, jeśli blaszka jest podwójnie pierzasta). Część sporofilowa zazwyczaj dłuższa, rzadko równie długa jak trofofilowa, 2 – 3 razy pierzasto złożona (1-)2-7cm długości. Okrągłe zarodnie w dwóch rzędach, żółtozielone lub ciemnozielone. Zarodniki żółte. V-VI. 2n=180 (allotetraploid powstały wskutek skrzyżowania  B. lanceolatum z B. pallidum).

Zmienność: gatunek zmienny głównie pod względem wielkości roślin i stopnia podzielenia odcinków drugiego rzędu. Rzadko zdarzają się okazy z podwójną częścią sporofilową lub trofofilową.

Siedlisko: murawy – od kwaśnych ubogich muraw bliźniczkowych po murawy kserotermiczne na podłożu zasadowym, również świetliste lasy – dąbrowy i bory sosnowe, rzadko również inne siedliska (łąki, grądy). W Wielkopolsce znane jest duże stanowisko w młodej monokulturze dębu szypułkowego z gęstym podszytem inwazyjnej czeremchy późnej.

Występowanie: gatunek o rozmieszczeniu cyrkumpolarnym –północna i środkowa Europa, wschodnia część Ameryki Północnej. W Polsce podany z blisko 200 stanowisk, na zdecydowanej większości z nich  wyginął. Aktualnie bardzo rzadki, w ostatnich latach notowany na zaledwie kilkunastu stanowiskach w kraju –na północnym wschodzie, w Wielkopolsce i na południowym zachodzie.

Zagrożenia i ochrona: ginący w większości krajów Europy. Objęty Konwencją Berneńską. W Polsce objęty ochroną ścisłą, wymaga ochrony czynnej; umieszczony na polskiej czerwonej liście paprotników i roślin kwiatowych i w Polskiej czerwonej księdze roślin z kategorią CR (krytycznie zagrożony). Populacje zwykle bardzo nieliczne, złożone z zaledwie kilku osobników. Przyczyny wymierania nie są do końca rozpoznane – wiele stanowisk zginęło wskutek zalesienia otwartych powierzchni lub zostało zniszczonych wskutek gospodarki leśnej. Z drugiej strony zręby zupełne i obrzeża drzewostanów w lasach gospodarczych mogą sprzyjać temu gatunkowi. Na części stanowisk podejźrzon marunowy występuje skrajnie nielicznie i nie pojawia się co roku, a przy tym jest widoczny przez stosunkowo krótki okres od maja do czerwca-lipca; te czynniki utrudniają wykrywalność gatunku.

Podejźrzon marunowy Botrychium matricariifollium - nowo odkryte stanowisko - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 2020-07-17

Podejźrzon marunowy Botrychium matricariifollium - nowo odkryte stanowisko - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 2020-07-17

Podejźrzon marunowy Botrychium matricariifollium - nowo odkryte stanowisko - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 2020-07-17

Podejźrzon marunowy Botrychium matricariifollium - nowo odkryte stanowisko - Dolina Górnej Narwi, AtPol FC29. 2020-07-17. Część trofofilowa liścia - widoczny nerw środkowy bocznych odcinków, którego nie widać u podejźrzona księżycowego. Istotną różnicą jest też kształt bocznych odcinków - u podejźrzona marunowego są w zarysie jajowate i pierzasto wrębne (jak na zdjęciu) lub nawet wcinane. U podejźrzona księżycowego boczne odcinki są kształtu nerkowatego i nie są pierzasto dzielone. Część asymilacyjna u podejźrzona marunowego ma krótki, ale wyraźny ogonek, podczas gdy u podejźrzona księżycowego jest siedząca lub na bardzo słabo wyodrębnionym ogonku. 

Siedlisko podejźrzona marunowego na nowym stanowisku nad Górną Narwią - grądzik (wyniesienie mineralne) z murawą tworzoną przez tymotkę Boehmera Phleum phleoides. 

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria (LINNAEUS) SWARTZ J. Bot. (Schrader) 1800(2): 110. 1801.

Podejźrzon księżycowy

Botrychium lunaria (Linnaeus) Swartz J. Bot. (Schrader) 1800(2): 110. 1801.

Bazonim: Osmunda lunaria Linnaeus Sp. Pl. 2: 1064. 1753

Geofit.  Z krótkiego kłącza wyrasta co roku 1 (rzadko dwa do czterech) liść. Liść zupełnie nagi, długoogonkowy, u nasady z 1 – 2 jasnobrązowymi pochwami, 20-45mm długimi. Trofofilowa (asymilacyjna) część blaszki oddziela się od części sporofilowej mniej więcej w połowie długości całego liścia. Trofofilowa część blaszki jasnozielona do ciemnozielonej, skórzasta,  siedząca lub krótkoogonkowa, w zarysie podługowatoeliptyczna, 2 – 3 dłuższa niż szeroka, pojedynczo pierzasto podzielona na odcinki o kształcie wachlarzowatym do nerkowatych lub rombowatych. Odcinki w (2-)6-10 parach, coraz mniejsze w kierunku wierzchołka; bazalny odcinek 8-28(-40)mm dł., (6-)10-40mm szer., rzadko z rozcięciem; odcinki o podstawie klinowatej, czole półkolistym, gładkim, karbowanym lub rozciętym, o nerwacji wachlarzowatej, bez nerwu środkowego. Część sporofilowa długoogonkowa, zwykle dłuższa od części trofofilowej, pojedynczo lub podwójnie pierzasta 1,2-5,5(8,0)cm długości. Zarodnie pojedyncze, siedzące, brązowe do szarobrązowych, zarodniki żółte. V-VIII.

Zmienność: gatunek przejawiający dużą zmienność:

 - w odniesieniu do wielkości roślin:

var. minimum Schur. – drobne, do 5cm wysokości.

Największe okazy mają prawie 30cm wys.

- w odniesieniu do stopnia wcinania odcinków części trofofilowej:

f. incisum (Milde) Vollm.– odcinki głęboko wcinane (więcej niż do połowy odcinka)

f. subincisum (Röper) Milde – odcinki płycej wcinane (mniej niż do połowy odcinka)

Powyższe formy zdarzają się w całym zasięgu gatunku.

Rzadko zdarzają się okazy z dwoma (do czterech) liśćmi, opisane jako f. multiforme P. Junge, jednak zapewne są to drobne anomalie nie mające znaczenia taksonomicznego.

Siedlisko: występuje w murawach – gatunek charakterystyczny dla muraw bliźniczkowych z rzędu Nardetalia. Spotykany też w ciepłolubnych murawach napiaskowych i murawach kserotermicznych. Zdarza się we fragmentach muraw i wrzosowisk na obrzeżach drzewostanów sosnowych, przy drogach leśnych. Często jego stanowiska liczą zaledwie kilka okazów, choć spotyka się też populacje liczące kilkaset roślin. Rośnie na glebach świeżych, mezotroficznych, od lekko kwaśnych do zasadowych.

Występowanie: gatunek o rozmieszczeniu cyrkumpolarnym –przede wszystkim Europa, północna Azja i Ameryka Północna; notowany też na półkuli południowej – Himalaje, umiarkowane obszary w Ameryce Południowej, Australii (również na Tasmanii i Nowej Zelandii). W Polsce gatunek jeszcze stosunkowo częsty, posiadający rozproszone stanowiska na całym obszarze kraju. W górach sięga po piętro alpejskie (występuje m.in. na Śnieżce).

Zagrożenia i ochrona: w skali globalnej gatunek najmniejszej troski. W wielu obszarach występowania obserwuje się spadek liczby stanowisk. W Polsce gatunek zmniejszający liczbę stanowisk, głównie wskutek zaniku wypasu owiec na murawach; objęty ochroną ścisłą, wymaga ochrony czynnej; umieszczony na polskiej czerwonej liście paprotników i roślin kwiatowych z kategorią VU (narażony).

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Pobrzeże Kaszubskie, AtPol CA38. 2019-06-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Pobrzeże Kaszubskie, AtPol CA38. 2019-06-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria f. incisum  - Pobrzeże Kaszubskie, AtPol CA38. 2019-06-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Drawska, AtPol BC22. 2012-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Drawska, AtPol BC22. 2012-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.