Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria (LINNAEUS) SWARTZ J. Bot. (Schrader) 1800(2): 110. 1801.

Podejźrzon księżycowy

Botrychium lunaria (Linnaeus) Swartz J. Bot. (Schrader) 1800(2): 110. 1801.

Bazonim: Osmunda lunaria Linnaeus Sp. Pl. 2: 1064. 1753

Geofit.  Z krótkiego kłącza wyrasta co roku 1 (rzadko dwa do czterech) liść. Liść zupełnie nagi, długoogonkowy, u nasady z 1 – 2 jasnobrązowymi pochwami, 20-45mm długimi. Trofofilowa (asymilacyjna) część blaszki oddziela się od części sporofilowej mniej więcej w połowie długości całego liścia. Trofofilowa część blaszki jasnozielona do ciemnozielonej, skórzasta,  siedząca lub krótkoogonkowa, w zarysie podługowatoeliptyczna, 2 – 3 dłuższa niż szeroka, pojedynczo pierzasto podzielona na odcinki o kształcie wachlarzowatym do nerkowatych lub rombowatych. Odcinki w (2-)6-10 parach, coraz mniejsze w kierunku wierzchołka; bazalny odcinek 8-28(-40)mm dł., (6-)10-40mm szer., rzadko z rozcięciem; odcinki o podstawie klinowatej, czole półkolistym, gładkim, karbowanym lub rozciętym, o nerwacji wachlarzowatej, bez nerwu środkowego. Część sporofilowa długoogonkowa, zwykle dłuższa od części trofofilowej, pojedynczo lub podwójnie pierzasta 1,2-5,5(8,0)cm długości. Zarodnie pojedyncze, siedzące, brązowe do szarobrązowych, zarodniki żółte. V-VIII.

Zmienność: gatunek przejawiający dużą zmienność:

 - w odniesieniu do wielkości roślin:

var. minimum Schur. – drobne, do 5cm wysokości.

Największe okazy mają prawie 30cm wys.

- w odniesieniu do stopnia wcinania odcinków części trofofilowej:

f. incisum (Milde) Vollm.– odcinki głęboko wcinane (więcej niż do połowy odcinka)

f. subincisum (Röper) Milde – odcinki płycej wcinane (mniej niż do połowy odcinka)

Powyższe formy zdarzają się w całym zasięgu gatunku.

Rzadko zdarzają się okazy z dwoma (do czterech) liśćmi, opisane jako f. multiforme P. Junge, jednak zapewne są to drobne anomalie nie mające znaczenia taksonomicznego.

Siedlisko: występuje w murawach – gatunek charakterystyczny dla muraw bliźniczkowych z rzędu Nardetalia. Spotykany też w ciepłolubnych murawach napiaskowych i murawach kserotermicznych. Zdarza się we fragmentach muraw i wrzosowisk na obrzeżach drzewostanów sosnowych, przy drogach leśnych. Często jego stanowiska liczą zaledwie kilka okazów, choć spotyka się też populacje liczące kilkaset roślin. Rośnie na glebach świeżych, mezotroficznych, od lekko kwaśnych do zasadowych.

Występowanie: gatunek o rozmieszczeniu cyrkumpolarnym –przede wszystkim Europa, północna Azja i Ameryka Północna; notowany też na półkuli południowej – Himalaje, umiarkowane obszary w Ameryce Południowej, Australii (również na Tasmanii i Nowej Zelandii). W Polsce gatunek jeszcze stosunkowo częsty, posiadający rozproszone stanowiska na całym obszarze kraju. W górach sięga po piętro alpejskie (występuje m.in. na Śnieżce).

Zagrożenia i ochrona: w skali globalnej gatunek najmniejszej troski. W wielu obszarach występowania obserwuje się spadek liczby stanowisk. W Polsce gatunek zmniejszający liczbę stanowisk, głównie wskutek zaniku wypasu owiec na murawach; objęty ochroną ścisłą, wymaga ochrony czynnej; umieszczony na polskiej czerwonej liście paprotników i roślin kwiatowych z kategorią VU (narażony).

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Pobrzeże Kaszubskie, AtPol CA38. 2019-06-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Pobrzeże Kaszubskie, AtPol CA38. 2019-06-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria f. incisum  - Pobrzeże Kaszubskie, AtPol CA38. 2019-06-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Drawska, AtPol BC22. 2012-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Drawska, AtPol BC22. 2012-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2013-07-07.

Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - Równina Torzymska, AtPol AD06. 2018-05-06.